१९ मार्च २०२६ रोजी गुढीपाडवा – १८ मार्चला अमावस्या असल्याने गुढी १९ तारखेलाच का उभारावी?
गुढीपाडवा हा सण महाराष्ट्रातील साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक आहे हिंदू संस्कृतीतील अत्यंत पवित्र मानला जाणारा हा सण. हा दिवस केवळ कॅलेंडर बदलण्याचा नसून निसर्गातील बदल आणि नवीन चैतन्याचे स्वागत करण्याचा असतो. चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला आपण गुढी उभारून नवीन वर्षाचे स्वागत करतो.
परंतु, २०२६ मध्ये या वर्षी गुढीपाडवा १९ मार्च रोजी साजरा केला जाणार आहे. अनेकांच्या मनात संभ्रम आहे की, १८ मार्चला अमावस्या असताना गुढी १९ तारखेलाच का उभारावी? या प्रश्नाचे शास्त्रीय आणि धार्मिक उत्तर आपण या ब्लॉगमध्ये सविस्तर माहिती करून घेणार आहोत.
गुढीपाडवा म्हणजे नक्की काय?
हिंदू पंचांगानुसार, चैत्र महिन्याच्या पहिल्या दिवशी म्हणजेच ‘चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला’ गुढीपाडवा साजरा करतात. ‘पाडवा’ हा शब्द संस्कृत शब्द ‘प्रतिपदा’ वरून आला आहे.
गुढीपाडव्याचे महत्त्व:
हिंदू नववर्षाची सुरुवात: या दिवसापासून नवीन शालिवाहन शके सुरू होते.
विजयाचे प्रतीक: प्रभू श्री रामाने रावणावर विजय मिळवून ते अयोध्येत परतले, तो हाच दिवस.
सृष्टीची निर्मिती: पौराणिक कथेनुसार, याच दिवशी ब्रह्मदेवाने विश्वाची निर्मिती केली होती असे म्हटले जाते.
ऋतू बदल: वसंत ऋतूच्या आगमनासोबत निसर्गात होणाऱ्या बदलांचा हा उत्सव आहे.
२०२६ मध्ये गुढीपाडवा कधी आहे? (तिथी आणि वेळ)
पंचांगानुसार, तिथीचा क्षय किंवा वृद्धी यामुळे अनेकदा इंग्रजी तारखांमध्ये बदल होतो. या वर्षी २०२६ मध्ये
१८ मार्च २०२६: या दिवशी अमावस्या आहे. अमावस्या हा महिना अखेरचा दिवस असतो, त्यामुळे या दिवशी नवीन वर्षाचे स्वागत करत नाही.
१९ मार्च २०२६: या दिवशी सूर्योदयाला ‘चैत्र शुद्ध प्रतिपदा’ तिथी असल्याने ‘गुढीपाडवा’ याच दिवशी साजरा होईल.
१८ मार्चला अमावस्या असताना गुढी १९ तारखेलाच का उभारावी?
हिंदू धर्मशास्त्रात सण साजरे करताना ‘उदयीत तिथी’ (सूर्योदयाच्या वेळी असलेली तिथी) महत्त्वाची मानली जाते.
महाराष्ट्रात गुढीपाडव्याच्या सणाचा मोठा उत्साह बघायला मिळतो. गुढी म्हणजे विजयाची प्रतीक गुढीपाडव्याच्या दिवशी मांगल्याचे प्रतीक म्हणून घरोघरी गुढी उभारण्याची परंपरा आहे.
१. तिथीचे शास्त्र
हिंदू पंचांग सूर्यास्त आणि सूर्योदयावर आधारित असते. १८ मार्चला अमावस्या असली, तरी ती त्या दिवशी संपून प्रतिपदा रात्री किंवा सायंकाळी सुरू होऊ शकते. परंतु, नवीन वर्षाचा सूर्योदय ज्या तिथीला होतो, तोच दिवस गुढीपाडवा म्हणून ग्राह्य धरला जातो. म्हणूनच १९ मार्चचा सूर्योदय प्रतिपदेचा असल्याने गुढी १९ तारखेलाच उभारावी.
२. अमावस्या आणि प्रतिपदेचा फरक
अमावस्या ही तिथी ‘रिक्त’ किंवा समाप्तीची मानली जाते, तर प्रतिपदा ही ‘पूर्ण’ आणि नवीन सुरुवातीची मानली जाते. १८ मार्चला अमावस्या असल्याने तो दिवस पितृकार्यासाठी किंवा जुन्या गोष्टींच्या समाप्तीसाठी योग्य असतो. १९ मार्चला नवीन चंद्रकला दिसण्यास सुरुवात होते, म्हणून तोच दिवस खऱ्या अर्थाने नववर्षाचा आरंभ असतो.
३. ब्रह्मध्वज आणि सूर्योदय
गुढीला ‘ब्रह्मध्वज’ असेही म्हणतात. शास्त्राप्रमाणे गुढी सूर्योदयानंतर लगेच उभारली पाहिजे. १९ मार्चच्या सकाळी प्रतिपदा तिथी अस्तित्वात असल्याने शास्त्रोक्त पद्धतीने गुढी उभारण्यासाठी हाच दिवस योग्य आहे.
गुढी कशी उभारावी? (पारंपारिक पद्धत)
गुढी उभारणे ही केवळ एक कृती नसून ती एक भक्ती आहे. त्यासाठी खालील गोष्टींची आवश्यकता असते:
स्वच्छता: सूर्योदयापूर्वी उठून घर स्वच्छ करावे आणि प्रवेशद्वारासमोर सुंदर रांगोळी काढावी.
काठीची पूजा: एका उंच बांबूच्या काठीला स्वच्छ धुवून तिला हळद-कुंकू लावावे.
वस्त्र आणि माळ: काठीच्या वरच्या टोकाला रेशमी वस्त्र (जरीची साडी किंवा खण) बांधावे. त्यावर कडुनिंबाची पाने, फुलांचा हार आणि साखरेची गाठी बांधावी.
कलश: सर्वात वर तांब्याचा किंवा चांदीचा कलश पालथा ठेवावा.
Also Read This-AI वापरून फोटो आणि व्हिडिओ कसे तयार करायचे? – संपूर्ण माहिती
गुढी १९ तारखेलाच का उभारावी
उभारणी: ही गुढी आपल्या घराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ किंवा बाल्कनीमध्ये अशा प्रकारे उभारावी की ती दुरूनही दिसेल.
गुढीपाडव्याचे आरोग्यदायी महत्त्व: कडुनिंब आणि गूळ
या दिवशी कडुनिंबाची पाने, गूळ, ओवा आणि जिरे यांचे मिश्रण करून प्रसाद म्हणून ते खाल्ले जाते.
प्रतिकारशक्ती: कडुनिंब हे रक्ताभिसरण सुधारतो आणि आपल्या शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढतो.
ऋतू बदल: हिवाळा संपून उन्हाळा सुरू होताना शरीरातील उष्णता नियंत्रित ठेवण्यासाठी हा प्रसाद खाणे अत्यंत गुणकारी असतो.
निष्कर्ष
थोडक्यात सांगायचे तर, १९ मार्च २०२६ हा दिवस हिंदू नवीन वर्षाची सुरुवात आहे. १८ मार्चला अमावस्या असल्याने तो दिवस केवळ मागील वर्षाचा शेवट असेल. तिथीच्या गणितानुसार आणि शास्त्रानुसार १९ मार्च रोजीच गुढी उभारून नवीन संकल्पांची सुरुवात करणे श्रेयस्कर ठरेल.
हा सण तुमच्या आयुष्यात सुख, शांती आणि भरभराट घेऊन येवो, हीच सदिच्छा!
धन्यवाद!